AGU Advances dergisinde yayımlanan bilimsel çalışma, Kuzeybatı Alaska’daki Brooks Sıradağları çevresinde yer alan 200’ü aşkın el değmemiş akarsudaki turuncu renk ve kimyasal bozulmanın, küresel ısınmanın tetiklediği donmuş toprak erimesi sonucu açığa çıkan doğal asit kaya drenajından kaynaklandığını somut verilerle ortaya koydu.
Kimyasal Değişim ve Ağır Metal Salınımı
Bölgedeki altı farklı havzadan 2022-2024 döneminde toplanan numuneler, çözünen permafrost tabakasından sızan yer altı sularının derindeki sülfürlü kayalarla temas ettiğini gösterdi. Oksijen ve suyla tepkimeye giren sülfür minerallerinin sülfürik asit üreterek demir, alüminyum, çinko, nikel, kadmiyum ve nadir toprak elementlerini akarsulara karıştırdığı belirlendi. Üst havzalarda 8,3 seviyesinde ölçülen medyan pH değeri yamaçlardaki sızıntı sularında 3,2’ye kadar gerilerken, sızıntılardaki sülfat ve birleşik metal yoğunluğunun ana yataklardan binlerce kat yüksek olduğu kayıtlara geçti.
Ana nehir kollarının nötr pH seviyesini korumaya çalıştığı tespit edilse de mevcut tamponlama gücünün ağır metalleri ve sülfatı akıntı yönünde kilometrelerce sürüklenmekten alıkoyamadığı vurgulandı. Örneğin Salmon Nehri’nin 103 kilometrelik güzergahında, etkilenen kolların katılımıyla sülfat oranının litre başına 25 miligramdan 280 miligrama, nikel oranının ise litrede 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma çıktığı ve bu seviyelerin hat boyunca korunduğu saptandı.
2019-2020 Döneminde Ani Kırılma
Agashashok ile Wulik nehir sistemlerindeki uzun vadeli ölçümleri değerlendiren araştırmacılar, kimyasal tablodaki bozulmanın kademeli bir seyir izlemek yerine 2019 ve 2020 yıllarında zirve yaptığını belirledi. Bu periyotta Wulik Nehri’ndeki toplam çinko konsantrasyonunda yüzde 770’e varan sert artışlar meydana geldi. Kırılmanın, bölgede son yılların en yüksek sıcaklık ve kar yağışının kaydedildiği 2018-2019 kış sezonunun ardından gerçekleştiği aktarıldı. Kalın kar tabakasının toprağı soğuktan yalıtıp donmayı önleyerek erime derinliğini ve yer altı suyu hareketini artırdığı bildirildi.
Elde edilen son veriler, 2021 ile 2024 yılları arasında Wulik Nehri’ndeki sülfat ve çinko oranlarının yeniden inişe geçtiğini, akarsuyun asit nötralizasyon kapasitesinin arttığını ortaya koyuyor.
Araştırmacılar bu durumu geçici bir “iyileşme süreci” olarak tanımlarken, sürecin kesin mekanizmasının henüz netleşmediğini ifade etti.
